Community:Information Booklet Turkish (Bilgi Kitapçığı Türkçe) - Revision history

Yuva Dernegi at 13:49, 17 December 2021

2021-12-17T13:49:36Z

Show changes

Yuva Dernegi at 15:03, 16 December 2021

2021-12-16T15:03:14Z

Yuva Dernegi at 14:52, 16 December 2021

2021-12-16T14:52:48Z

Yuva Dernegi at 14:46, 16 December 2021

2021-12-16T14:46:29Z

Yuva Dernegi at 14:23, 16 December 2021

2021-12-16T14:23:57Z

Yuva Dernegi at 13:49, 16 December 2021

2021-12-16T13:49:27Z

Yuva Dernegi at 13:42, 16 December 2021

2021-12-16T13:42:06Z

Yuva Dernegi at 13:31, 16 December 2021

2021-12-16T13:31:29Z

Yuva Dernegi at 12:35, 16 December 2021

2021-12-16T12:35:54Z

Yuva Dernegi at 06:47, 16 December 2021

2021-12-16T06:47:14Z

← Older revision		Revision as of 15:03, 16 December 2021
Line 333:		Line 333:

	=== Halihazırda hangi işlemler yapılıyor ===		=== Halihazırda hangi işlemler yapılıyor ===
		+	''Paris Anlaşması'nın üzerinden altı yıl geçti. Emisyonları ve biyoçeşitlilik kaybını azaltmak için ülkeler tarafından şimdiye kadar ne gibi önlemler alındı ve daha ne yapılması gerekiyor?''
		+
		+	==== A) Enerji dönüşümü ====
		+	Önümüzdeki on yılın en önemli eylemlerinden biri, elektrik üretimini fosil yakıtlardan uzaklaştırarak, yenilenebilir kaynaklara geçirmek olacaktır. Yenilenebilir enerjideki büyüme, dünyanın fosil yakıtlardan uzaklaşmasını sağlamak için önemli olsa da, aynı zamanda yenilenebilir enerjinin artan kullanılabilirliği, toplam enerji kullanımında genel bir büyümeye yol açabilir<ref name=":7" />.
		+
		+	Temiz ve uygun fiyatlı enerjiye evrensel erişim, enerjinin hem üretiminin hem de kullanımının dönüşümünü gerektirir<ref name=":10" />. 2030 yılına kadar kömür kullanımını yüzde 70 azaltmak, rüzgar ve güneş enerjisinde beş kat artış ve önümüzdeki on yıl içinde dünya genelinde 2.400 kömürle çalışan elektrik santralinin aşamalı olarak durdurulması ve kapatılması anlamına geliyor<ref name=":9" />. Fosil yakıt enerjisini yenilenebilir enerjiyle değiştirmek için alınan önlemler paraya mal olacak, ancak nihayetinde iklim değişikliğini hafifletmek, iklim değişikliğine uyum sağlamaya zorlanmaktan daha ucuz olacak<ref>[https://www.nature.com/articles/s41586-018-0071-9/ Burke et al, Large potential reduction in economic damages under UN mitigation targets]</ref>.
		+
		+	Ek olarak, düşük karbonlu bir ekonomiye geçişin, büyük ölçüde benzinli ve dizel motorlu araçların neden olduğu kentsel hava kirliliğinde azalma gibi birçok ekonomik ve sağlık yararı vardır<ref>[https://wedocs.unep.org/xmlui/bitstream/handle/20.500.11822/34949/MPN_ESEN.pdf UNEP 2021, Making Peace with Nature, Section 4.1]</ref><ref>[https://www.ipcc.ch/sr15/ IPCC 2018 Global Warming of 1.5oC, Chapter 3, section 5.2]</ref><ref>[https://www.unep.org/resources/global-environment-outlook-6 Global Environmental Outlook 6 2019], Key Message 19, Chapter 24.4, and Box 24.1</ref>.
		+
		+	Güneş ve rüzgar enerjisi artık çoğu ülkede kömür veya gazla çalışan santrallerden daha ucuz ve güneş enerjisi projeleri şimdiye kadar görülen en düşük maliyetli elektriği sunuyor<ref>[https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2020 International Energy Agency 2020 World Energy Outlook Executive Summary]</ref>.
		+
		+	Paris taahhütlerini yerine getirmek için enerji altyapısının erken emekliye ayrılması veya yeniden kullanılması gerekiyor. Pek çok araştırma, mevcut fosil yakıt tesislerinin yalnızca beklenen ömürlerinin sonuna kadar çalışmasına izin vermenin, emisyonları hem 1.5°C hem de 2°C'nin altında tutmayacağını göstermektedir<ref name=":7" />.
		+
		+	Temiz enerji arzını artırmak, küresel ısınmayı sınırlarken sürdürülebilir ekonomik büyümeyi sağlamak için önemlidir. Temiz enerji, yoksulluğu, iç ve dış hava kirliliğini azaltma ve iletişim, aydınlatma ve su pompalama gibi kritik hizmetler sağlama potansiyeline sahiptir<ref>[https://wedocs.unep.org/xmlui/bitstream/handle/20.500.11822/34949/MPN_ESEN.pdf UNEP 2021 Making Peace with Nature], pg.107</ref>.
		+
		+	Enerji verimliliğinin iyileştirilmesi ve artırılması, 2040 yılına kadar CO2 emisyonlarını yüzde 40 oranında azaltabilir. Bu, ulaşımda (örneğin elektrikli arabalar), evlerde (daha verimli evler ve ev aletleri) ve sanayide verimlilik kazanımları gerektirecektir. Dünya çapındaki haneler ayrıca enerji verimliliklerini (elektrik, ısınma ve yemek pişirme için doğal gaz ve ulaşım için yakıt) artırarak enerji faturalarında yılda 500 milyar dolardan fazla tasarruf sağlayabilir<ref name=":9" />.
		+
		+	==== B) Koruma ve restorasyon ====

	=== Sözlük ===		=== Sözlük ===

← Older revision		Revision as of 14:52, 16 December 2021
Line 331:		Line 331:

	Önümüzdeki 10 yıl, iklim değişikliğine uyum sağlamak ve iklim değişikliğini azaltmak için kritik olacak. İklim değişikliğinin riskleri ve nedenleri hakkında iyi bilgi sahibi olmak, geleceği kesin olarak tahmin etmenin hiçbir zaman mümkün olmayacağı gerçeğine rağmen, şu anda en iyi kararları vermemize yardımcı olur. İklim değişikliği, onu ele alma çabalarından çok daha hızlı gerçekleşiyor ve geçmiş, geleceğin güvenilir bir göstergesi değil<ref name=":22" />. İleriye dönük, gelecek belirsiz. Bu anlayış, rahatsızlık (kontrolden çıkmış şeyler hissi) ve aynı zamanda fırsat yaratır<ref name=":22" />. Şimdi harekete geçilirse, krizi önlemek için hala zaman var.		Önümüzdeki 10 yıl, iklim değişikliğine uyum sağlamak ve iklim değişikliğini azaltmak için kritik olacak. İklim değişikliğinin riskleri ve nedenleri hakkında iyi bilgi sahibi olmak, geleceği kesin olarak tahmin etmenin hiçbir zaman mümkün olmayacağı gerçeğine rağmen, şu anda en iyi kararları vermemize yardımcı olur. İklim değişikliği, onu ele alma çabalarından çok daha hızlı gerçekleşiyor ve geçmiş, geleceğin güvenilir bir göstergesi değil<ref name=":22" />. İleriye dönük, gelecek belirsiz. Bu anlayış, rahatsızlık (kontrolden çıkmış şeyler hissi) ve aynı zamanda fırsat yaratır<ref name=":22" />. Şimdi harekete geçilirse, krizi önlemek için hala zaman var.
		+
		+	=== Halihazırda hangi işlemler yapılıyor ===

	=== Sözlük ===		=== Sözlük ===

← Older revision		Revision as of 14:46, 16 December 2021
Line 307:		Line 307:

	Küresel işbirliği eksikliği ve yüksek karbonlu yaşam tarzlarının sürekliliği ve büyümesi, 1,5°C ile sınırlı sıcaklık artışının istikrarını sağlamanın önündeki engellerdir. Paris Anlaşması NDC'leri kapsamındaki tüm mevcut taahhütler yerine getirilecek olsaydı, ısınmayı 1,5°C ile sınırlamak yine de yeterli olmayacaktı<ref name=":21" /> ve bunun yerine Paris Anlaşması'nın hedeflerinin veya insanlık için güvenli kabul edilen her şeyin çok ötesinde, 3°C civarında ısınmaya yol açacaktı.		Küresel işbirliği eksikliği ve yüksek karbonlu yaşam tarzlarının sürekliliği ve büyümesi, 1,5°C ile sınırlı sıcaklık artışının istikrarını sağlamanın önündeki engellerdir. Paris Anlaşması NDC'leri kapsamındaki tüm mevcut taahhütler yerine getirilecek olsaydı, ısınmayı 1,5°C ile sınırlamak yine de yeterli olmayacaktı<ref name=":21" /> ve bunun yerine Paris Anlaşması'nın hedeflerinin veya insanlık için güvenli kabul edilen her şeyin çok ötesinde, 3°C civarında ısınmaya yol açacaktı.
		+
		+	==== C) Negatif emisyonlarla ilgili varsayımlar ====
		+	Yukarıdaki düşük ve çok düşük emisyon senaryoları, yüzyılın ikinci yarısında “'''negatif emisyon'''” teknolojisi yoluyla bir miktar sera gazı uzaklaştırılmasına dayanmaktadır.
		+
		+	Birçok bilim insanı, CO2'nin atmosferden uzaklaştırılması gibi gelecekteki kanıtlanmamış teknolojilerin vaatlerinin, iklim değişikliğini ele almak için bugün yapılması gereken eylemleri geciktireceğinden endişe duyuyor. Geçmişte, güçlü endüstriler, sürekli fosil yakıt kullanımını haklı çıkarmak için geleceğin teknolojilerinin vaadini kullandı<ref name=":7" />. 'Karbon yakalama' gibi teknolojiler henüz ölçeklenebilir bir düzeyde mevcut değil ve bu nedenle teknolojilere güvenilip güvenilemeyeceği konusunda önemli sorular var.
		+
		+	==== D) Devrilme Noktaları - Bundan sonra ne olacağını tahmin edebilir miyiz? ====
		+	En iyi bilim bile geleceği mutlak bir kesinlikle tahmin edemez. İklim değişikliğiyle yaşamak, belirsizlikle<ref name=":22">[https://gar.undrr.org/sites/default/files/gar19distilled.pdf 2019 Global Assessment Report on Disaster Risk Reduction] </ref> yaşamak demektir. Bu bölümde, iklimimizin geleceğine ilişkin belirsizlik örnekleri olarak geri bildirim döngülerine ve “devrilme noktalarına” bakıyoruz.
		+
		+	Bir bardak suyun devrildiğini hayal edin. Bardakta ne kadar su olduğuna bağlı olarak, bardağın o kadar eğildiği bir nokta olacaktır ki, su bardaktan dökülecektir. Su bardağı terk ettikten sonra, geri koymak imkansızdır.
		+
		+	İklim değişikliğinin birleşik etkileri, domino taşları gibi dünya çapında “çağlayan” geri dönüşü olmayan hasarlara yol açtığında, iklim devrilme noktaları “geri dönüşü olmayan noktalar”dır. Bir devrilme noktasına ulaşıldığında, birçok insan ve diğer yaşam formları için yaşanamaz bir gezegenin yaratılmasına yol açan bir dizi olay tetiklenir<ref name=":8" />.
		+
		+	IPCC, yirmi yıl önce devrilme noktaları fikrini ortaya attı. Olası bir devrilme noktası, kutup bölgelerindeki (Grönland ve Antarktika) kara buzunun erimesidir ve bu da zamanla deniz seviyesinin metrelerce yükselmesine neden olur. Modeller, '''Grönland buz tabakası'''nın, ancak uzun yıllar sonra olsa da, 1.5 °C'lik ısınmada sonunda yok olabileceğini öne sürüyor<ref name=":8" />. Temmuz 2021'de bir sıcak hava dalgası Grönland'ın ABD'nin Florida eyaletini bir günde 2 inç (5 cm) suyla kaplayacak kadar buz kaybetmesine neden oldu<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/greenland-experienced-massive-ice-melt-this-week-scientists-say-2021-07-30/ Reuters]</ref><ref>[https://www.ipcc.ch/srocc/ IPCC Special Report on the Ocean and Cryosphere in a Changing Climate]</ref>. Kuzey Kutbu'nda deniz buzu şimdiden hızla küçülüyor, bu da 2°C'lik ısınmada bölgenin yaz aylarında büyük ölçüde buzsuz hale gelme olasılığının yüzde 10-35 olduğunu gösteriyor<ref>[https://www.ipcc.ch/srocc/chapter/chapter-3-2/ IPCC Special Report on Polar Regions]</ref>.
		+
		+	Bir başka olası devrilme noktası, bilinen 10 karasal türden birine ev sahipliği yapan Amazon gibi yağmur ormanlarının büyük ölçekli yıkımı ve bozulmasıdır. Bir Amazon devrilme noktasının nerede olabileceğine dair tahminler, yüzde 40 ormansızlaşma ile yüzde 20 orman örtüsü kaybı arasında değişiyor. 1970'den bu yana yaklaşık yüzde 17'si kaybedildi<ref name=":8" />, ve her dakika insan ormansızlaştırması nedeniyle geniş alanlar kaybedildi.
		+
		+	Buz tabakalarının erimesi, ormansızlaşma, permafrost'un erimesi ve okyanus dolaşımındaki değişiklikler (veya bunların bir kombinasyonu) gibi devrilme noktalarına yaklaşmak, bilim insanlarının “geri bildirim döngüsü” olarak adlandırdığı ve iklim değişikliğinin bir dizi etkiye neden olduğu bir döngü yaratır ve bu daha da fazla iklim değişikliğine neden olur.
		+
		+	Bunun bir örneği Kuzey Kutbu'nda bulunabilir. Sera gazı metan şu anda Arctic permafrost'ta “depolanıyor”. Küresel ısınma permafrostun erimesine neden olurken, depolanan metan atmosfere salınır ve daha fazla küresel ısınmaya yol açabilecek daha fazla sera gazı emisyonu ekler. Daha fazla ısınma, daha fazla eriyen permafrost ile sonuçlanır, durdurulması imkansız olabilecek bir kısır döngüde daha fazla ısınma ve daha fazla eriyen permafrost yaratmak için atmosfere daha fazla metan ekler.
		+
		+	Bu geri bildirim döngüleri “doğrusal değildir”, yani ani ve beklenmedik şekillerde hızlanabilirler ve bilimin tahmin edemediği bir şekilde ortaya çıkabilirler<ref name=":22" />. Bu belirsizlikler nedeniyle, büyük ölçüde yaşanmaz bir gezegende doruğa ulaşan geri dönüşü olmayan değişikliklere yol açan devrilme noktalarını tetikleme riski altında olmamız olasıdır<ref>[https://www.pnas.org/content/115/33/8252 PNAS Trajectories of the Earth System]</ref>.
		+
		+	Önümüzdeki 10 yıl, iklim değişikliğine uyum sağlamak ve iklim değişikliğini azaltmak için kritik olacak. İklim değişikliğinin riskleri ve nedenleri hakkında iyi bilgi sahibi olmak, geleceği kesin olarak tahmin etmenin hiçbir zaman mümkün olmayacağı gerçeğine rağmen, şu anda en iyi kararları vermemize yardımcı olur. İklim değişikliği, onu ele alma çabalarından çok daha hızlı gerçekleşiyor ve geçmiş, geleceğin güvenilir bir göstergesi değil<ref name=":22" />. İleriye dönük, gelecek belirsiz. Bu anlayış, rahatsızlık (kontrolden çıkmış şeyler hissi) ve aynı zamanda fırsat yaratır<ref name=":22" />. Şimdi harekete geçilirse, krizi önlemek için hala zaman var.

	=== Sözlük ===		=== Sözlük ===

← Older revision		Revision as of 14:23, 16 December 2021
Line 266:		Line 266:

	Bilim insanları, sera gazı emisyonlarında ani, hızlı ve büyük ölçekli azalmalar olmadıkça, bu durumun yakında Paris hedeflerinin<ref name=":1" /> karşılanmasını çok zorlu bir hale getireceğini söylüyorlar[10] - işte bu yüzden şu anda yaşadığımız şey bir iklim krizi ve ekolojik kriz.		Bilim insanları, sera gazı emisyonlarında ani, hızlı ve büyük ölçekli azalmalar olmadıkça, bu durumun yakında Paris hedeflerinin<ref name=":1" /> karşılanmasını çok zorlu bir hale getireceğini söylüyorlar[10] - işte bu yüzden şu anda yaşadığımız şey bir iklim krizi ve ekolojik kriz.
		+
		+	=== Senaryolar ve yollar ===
		+	''Gelecek için farklı sıcaklık artışı senaryoları ve iklimi hafifletme yolları, önümüzdeki zorluklar ve belirsizlikler nelerdir?''
		+
		+	==== A) İklim modelleri ve sera gazı emisyonlarında ve atmosfer sıcaklığında öngörülen değişiklikler ====
		+	“İklim modelleri”, sera gazı emisyonlarındaki değişikliklerin Dünya'nın iklimi üzerindeki gelecekteki etkisini analiz etmek için kullanılan karmaşık bilgisayar simülasyonlarıdır. Ayrıca, iklim değişikliğini azaltmak için politikaların ve teknolojilerin nasıl kullanılabileceğini araştırmak için de kullanılabilirler. İklim değişikliğinin '''azaltılması''', sera gazlarının emisyonunu azaltma veya önleme çabalarını ifade eder.
		+
		+	En son IPCC raporu<ref>[https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ IPCC AR6] </ref>, bilimsel modellere dayalı olarak iklim değişikliği için beş olası senaryo sağladı. Bunlar, önümüzdeki on yıllarda yayılan CO2 ve diğer sera gazlarının düzeyine bağlı olarak “çok düşük” ila “çok yüksek” emisyon senaryolarında beklenebilecek ısınma düzeyini ana hatlarıyla belirtiyor.
		+
		+	Senaryolar ayrıca nüfus, arazi kullanımı, ticaret ve yatırım politikalarındaki değişikliklere, kişisel beslenme şeklimize ve şimdi emisyonları kontrol etmek için gösterilen çabalara bağlı olarak da değişir.
		+
		+	* '''Dünyanın karbon yoğun bir yolda devam ettiği “çok yüksek” bir emisyon senaryosunda, CO2 emisyonlarının 2100 yılına kadar mevcut seviyelerden kabaca üç katına çıktığını ve yüzyılın sonuna kadar 3,3-5,7°C arasında bir ısınma olduğunu göreceğiz.'''
		+	* '''CO2 emisyonlarını azaltmak için çok az önlemin alındığı bir “yüksek” emisyon senaryosunda, CO2 emisyonlarının 2100 yılına kadar mevcut seviyelerin kabaca iki katına çıktığını ve yüzyılın sonuna kadar 2,8-4,6°C'lik bir ısınmayı göreceğiz.'''
		+	* '''CO2 emisyonlarının yüzyılın ortasına kadar mevcut seviyelerde kaldığı ve ardından yavaş yavaş azaldığı bir “orta” emisyon senaryosunda, 2100 yılına kadar 2,1-3,5°C'lik bir ısınma göreceğiz.'''
		+	* '''Dünyanın 2020'lerde CO2 emisyonlarını sınırlamak için harekete geçmeye başladığı “düşük” emisyon senaryosunda, CO2 emisyonları 2075 yılına kadar net sıfıra ve 2100 yılına kadar 1.3-2.4°C arasında bir ısınmaya ulaşacaktır.'''
		+	* '''“Çok düşük” bir emisyon senaryosunda, CO2 emisyonları 2020'lerin başından itibaren hızla düşer ve 2050 yılı civarında net sıfıra ulaşır, yüzyılın sonuna kadar 1.0-1.8°C'lik bir ısınma göreceğiz.'''
		+
		+	==== B) Zorluklar ve takaslar ====
		+	IPCC tarafından ana hatlarıyla belirtilen tüm senaryolarda, 2040 yılına kadar 1,5°C'lik ısınmaya ulaşılması muhtemeldir ve bu, doğal sistemler ve insan sistemleri için bugüne kıyasla artan riski temsil eder. Önümüzdeki on yılda üretilen emisyonların düzeyine göre ve 2°C'lik ısınma yalnızca düşük emisyon senaryolarında önlenir.
		+
		+	Geniş kapsamlı politika, teknoloji ve davranış değişiklikleri olmadan, dünya 3°C veya daha yüksek bir ısınma yönünde ilerliyor. 3°C'lik bir dünya şu anki dünyadan çok farklı: Aşırı sıcaklıklarla birlikte, dünyadaki ekosistemler ve toplumlar için ciddi sonuçlar doğuracak sıcak dalgaları ve kuraklık, şiddetli fırtınalar, yağış ve sel gibi daha belirgin riskler ortaya çıkıyor.
		+
		+	İklim krizi ve ekolojik krizin nasıl ele alınacağına karar vermek, temelde herhangi bir senaryonun doğasında bulunan zorlukları ve takasları anlamaya çalışmakla ilgilidir.
		+
		+	Bu zorlukları ve takasları daha iyi anlamak için, burada, küresel ısınmayı 1,5°C ile sınırlamak için uluslararası kabul görmüş Paris Anlaşması hedefini inceliyoruz.
		+
		+	Küresel ısınmayı 1,5°C ile sınırlamak için, mevcut küresel karbondioksit emisyonlarının 2030 yılına kadar yarıya indirilmesi, 2050 yılı civarında küresel olarak net sıfır CO2 emisyonuna ulaşması ve metan ve nitröz oksit gibi diğer sera gazı emisyonlarında büyük düşüşler sağlanması gerekiyor. '''Eşitliği''' hesaba katmak, daha zengin ülkelerin emisyonlarını fakir ülkelerden çok daha fazla kesmesi gerektiği anlamına gelir.
		+
		+	Enerji kullanımındaki büyük düşüşlerin sanayileşmiş, zengin ülkelerdeki yaşam standartlarını düşürmesinin yanı sıra yoksul ülkelerdeki yaşam standartlarını iyileştirme yeteneğimizi sınırlayabilmesi konusunda bir endişe vardır. Yoksul ülkelerde yaşam standartlarının iyileştirilmesi bazı durumlarda enerji kullanımında artış ve verimli teknoloji ve kamu hizmetlerine yatırım yapılmasını gerektirecektir<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/abd588/meta Marta Baltruszewicz et al 2021]</ref>.
		+
		+	Son tahminler, aşırı tüketim büyük ölçüde düşürüldüğü sürece, küresel enerji talebini azaltırken herkes için iyi yaşam standartlarına ulaşılabileceğini gösteriyor<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac1c27/meta Providing decent living with minimum energy: A global scenario Decent living gaps and energy needs around the world] </ref>. Bunun ele alınabileceği yollardan bazıları şunları içerir:
		+
		+	# Rüzgar ve güneş gibi düşük ve karbonsuz teknolojilerden temiz enerji üretimini artırmak ve buna paralel olarak fosil yakıt enerjisine yapılan yatırımları ve üretimini azaltmak ve ortadan kaldırmak.
		+	# Verimli teknolojilere ve altyapıya (yalıtımlı binalar, toplu taşıma) yatırım yapmak.
		+	# Herkes için uygun fiyatlı enerji hizmetlerine (yani yemek pişirme, ısıtma, soğutma, ulaşım ve iletişim gibi insanların enerji kullanması gereken her şey) yeterli erişimi sağlamak ve aynı zamanda en zenginlerin aşırı tüketimini azaltmak.
		+	# Daha bölgesel ve mevsimlik sebze ve meyvelerle daha sağlıklı diyetlere geçmek (tarımdan kaynaklanan emisyonları azaltmak için).
		+	# Ekosistemlerin korunması ve restorasyonu yoluyla karbonu atmosferden uzaklaştırmak<ref name=":21">[https://www.ipcc.ch/sr15/chapter/chapter-2/ IPCC Special Report, Chapter 2]</ref>.
		+
		+	Bir çalışma, Paris Anlaşması hedefine %50 oranında ulaşma şansına sahip olmak için dünyanın kalan kömür rezervlerinin %90'ının yerde kalması<ref>[https://www.nature.com/articles/d41586-021-02444-3 Most fossil-fuel reserves must remain untapped to hit 1.5 °C warming goal]</ref> ve fosil yakıt çıkarımına yeni yatırım yapılmaması gerektiğini gösterdi<ref>[https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 Net Zero by 2050 Report IEA]</ref>.
		+
		+	Küresel işbirliği eksikliği ve yüksek karbonlu yaşam tarzlarının sürekliliği ve büyümesi, 1,5°C ile sınırlı sıcaklık artışının istikrarını sağlamanın önündeki engellerdir. Paris Anlaşması NDC'leri kapsamındaki tüm mevcut taahhütler yerine getirilecek olsaydı, ısınmayı 1,5°C ile sınırlamak yine de yeterli olmayacaktı<ref name=":21" /> ve bunun yerine Paris Anlaşması'nın hedeflerinin veya insanlık için güvenli kabul edilen her şeyin çok ötesinde, 3°C civarında ısınmaya yol açacaktı.

	=== Sözlük ===		=== Sözlük ===

← Older revision		Revision as of 13:49, 16 December 2021
Line 266:		Line 266:

	Bilim insanları, sera gazı emisyonlarında ani, hızlı ve büyük ölçekli azalmalar olmadıkça, bu durumun yakında Paris hedeflerinin<ref name=":1" /> karşılanmasını çok zorlu bir hale getireceğini söylüyorlar[10] - işte bu yüzden şu anda yaşadığımız şey bir iklim krizi ve ekolojik kriz.		Bilim insanları, sera gazı emisyonlarında ani, hızlı ve büyük ölçekli azalmalar olmadıkça, bu durumun yakında Paris hedeflerinin<ref name=":1" /> karşılanmasını çok zorlu bir hale getireceğini söylüyorlar[10] - işte bu yüzden şu anda yaşadığımız şey bir iklim krizi ve ekolojik kriz.
		+
		+	=== Sözlük ===
		+	'''Adaptasyon:''' Bir şeyi farklı bir duruma uygun hale getirmek için değiştirmek, ayarlamak veya iyileştirmek.
		+
		+	'''Azaltma:''' Bir şeyin ciddiyetini veya acı vericiliğini azaltma eylemi.
		+
		+	'''Bilimsel devrim:''' 16. ve 17. yüzyıllarda meydana gelen bir düşünce değişikliği. Bu süre zarfında bilim, felsefe ve teknolojiden farklı olarak kendi disiplini haline geldi. Bu dönemin sonunda bilim, Avrupa medeniyetinin odak noktası olarak Hıristiyanlığın yerini almıştı.
		+
		+	'''Düşük karbonlu:''' Atmosfere yalnızca nispeten küçük bir net karbondioksit salınımına neden olan veya bununla sonuçlanan.
		+
		+	'''Ekonomik büyüme:''' Ekonomik büyüme, bir pazarda üretilen mal ve hizmetlerde (örneğin bir ülke ekonomisinde) bir artıştır. Ekonomik büyüme, gayri safi yurtiçi hasıla veya GSYİH ile ölçülür.
		+
		+	'''Eşitlik:''' “Ortak ancak farklılaştırılmış sorumluluklar” (CBDR), tüm devletlerin küresel çevresel yıkımı ele almaktan sorumlu olduğunu ancak eşit derecede sorumlu olmadığını belirleyen uluslararası çevre hukukunun bir ilkesidir<ref>[https://www.britannica.com/topic/common-but-differentiated-responsibilities CBDR - Britannica]</ref>.
		+
		+	'''Grönland buz tabakası:''' Grönland buz tabakası, Grönland yüzeyinin kabaca %79'unu oluşturan 1.710.000 kilometre kareyi kaplayan geniş bir buz kütlesidir. Antarktika buz tabakasından sonra dünyanın en büyük ikinci buz kütlesidir.
		+
		+	'''GSYİH:''' Gayri safi yurtiçi hasıla, bir ülkede belirli bir dönemde mal ve hizmet üretimi yoluyla yaratılan katma değerin standart ölçüsüdür.
		+
		+	'''Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC):''' İnsan kaynaklı iklim değişikliği, bunun doğal, politik ve ekonomik etkileri ve riskleri ve olası müdahale seçenekleri hakkında nesnel bilimsel bilgiler sağlayan Birleşmiş Milletler'in hükümetler arası bir organı.
		+
		+	'''Karbon bütçesi:''' Bir ülke, şirket veya kuruluşun üzerinde anlaşmaya vardığı karbondioksit miktarı, belirli bir zaman diliminde üreteceği en büyük karbondioksit miktarıdır.
		+
		+	'''Karbondioksit (CO2):''' Karbondioksit, bir kısım karbon ve iki kısım oksijenden oluşan bir gazdır.
		+
		+	'''Karbonsuzlaştırma:''' Düşük karbonlu güç kaynaklarının kullanımı yoluyla karbondioksit emisyonlarının azaltılması, yani atmosfere daha az sera gazı salınımı anlamına gelir.
		+
		+	'''Kirlilik:''' Zararlı veya zehirli etkileri olan bir maddenin ortamda bulunması veya çevreye girmesi. Kirlilik, örneğin okyanuslardaki çöpler veya tarımdan kaynaklanan kimyasal akıntılar gibi insan faaliyetleriyle oluşturulabilir.
		+
		+	'''Negatif emisyonlar:''' Negatif emisyonlar, atmosferden karbondioksiti uzaklaştıran faaliyetler için kullanılan terimlerden biridir.
		+
		+	'''Nesli tükenme:''' Bir tür organizmanın, genellikle bir türün neslinin tükendiği an. Nesli tükenme, türün kalan son bireyi öldüğünde gerçekleşir.
		+
		+	'''Paris Anlaşması:''' Paris Anlaşması, 2015 yılında kabul edilen, iklim değişikliği konusunda yasal olarak bağlayıcı bir uluslararası anlaşmadır.
		+
		+	'''Sanayi devrimi:''' Modern tarihte Sanayi Devrimi, 18. ve 19. yüzyıllarda çiftçilik ve el sanatlarına dayalı bir ekonomiden sanayi ve makine imalatının egemen olduğu bir ekonomiye geçiş süreciydi.
		+
		+	'''Sera gazları:''' Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) ve onun Kyoto Protokolü tarafından kapsanan altı sera gazı şunlardır: karbondioksit, metan, azot oksit, hidroflorokarbonlar, perflorokarbonlar ve kükürt heksaflorür.
		+
		+	'''Sömürü:''' Birini veya bir şeyi, sömürülmekte olan şeye özen göstermeden kendi yararınıza kullanmak.
		+
		+	'''Taraflar Konferansı (COP):''' Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesinin uygulanmasının izlenmesinden ve gözden geçirilmesinden sorumlu karar alma organı.
		+
		+	'''Ulusal Katkı Beyanı (NDC):''' Ulusal Katkı Beyanı (NDC), Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) kapsamında sera gazı emisyonlarında amaçlanan azalmalardır.
		+
		+	'''Yerli halk:''' “Yerli”nin resmi bir tanımı herhangi bir BM sistemi organı tarafından benimsenmemiştir. Ancak ortak tanıma göre, yerli halk, farklı kültürlerden veya etnik kökenlerden insanların geldiği sırada bir ülkede veya coğrafi bölgede yaşayanların torunlarıdır. Yeni gelenler daha sonra fetih, işgal, yerleşim veya başka yollarla egemen oldular. Dünya çapında 70 ülkeye yayılmış 370 milyondan fazla yerli insan olduğu tahmin edilmektedir<ref>[https://www.un.org/esa/socdev/unpfii/documents/5session_factsheet1.pdf UN Who are Indigenous people?]</ref>.
		+
		+	'''Sıcaklık çevirileri: Santigrat (°C) ile Fahrenheit (°F):'''
		+
		+	1.0°C = 1,8°F
		+
		+	1.2°C = 2,6°F
		+
		+	1.5°C = 2,7°F
		+
		+	2°C = 3,6°F
		+
		+	2.5°C = 4,4°F
		+
		+	3°C = 5,4°F
		+
		+	3.5°C = 6,2°F
		+
		+	4°C = 7,2°F
		+
		+	4.5°C = 8,1°F
		+
		+	5°C = 8,8°F
		+
		+	6°C = 10,8°F

← Older revision		Revision as of 13:42, 16 December 2021
Line 253:		Line 253:

	==== Okyanuslar ve deniz yaşamı? ====		==== Okyanuslar ve deniz yaşamı? ====
−	Okyanus, mikroplardan deniz memelilerine ve çok çeşitli ekosistemlere kadar uzanan biyolojik çeşitliliğin evidir. Okyanusların üçte ikisi artık insanlardan etkileniyor. Zararlı insan faaliyetleri arasında aşırı avlanma, kıyı ve açık deniz altyapısı ve nakliye, okyanus asitlenmesi ve atık ve besin akışı yer alır. Yabani deniz balık stoklarının üçte biri 2015 yılında aşırı hasat edildi ve aşırı avlanma nedeniyle balık stoklarının tükenmesi gıda güvenliği için büyük bir risk oluşturuyor. Kıyı ekosistemlerine giren gübreler, Ekvador veya Birleşik Krallık'tan daha büyük bir alan olan toplam 245.000 km2'den geniş 400'den fazla “ölü bölge” üretti<ref>[https://wedocs.unep.org/xmlui/bitstream/handle/20.500.11822/34948/MPN.pdf UNEP 2021 Making Peace with Nature], pg.16</ref>. 2021'de Florida'daki terk edilmiş bir gübre fabrikasında meydana gelen sızıntı, tonlarca deniz yaşamının ölümüyle sonuçlanan bir "alg patlamasına" neden oldu<ref>The Guardian [https://www.theguardian.com/us-news/2021/apr/04/florida-imminent-pollution-catastrophe-phosphate-retention-pond-bradenton-piney-point-desantis 1], [https://www.theguardian.com/us-news/2021/jul/17/florida-red-tide-fertilizer-plant-spill 2]</ref>.	+	Okyanus, mikroplardan deniz memelilerine ve çok çeşitli ekosistemlere kadar uzanan biyolojik çeşitliliğin evidir. Okyanusların üçte ikisi artık insanlardan etkileniyor. Zararlı insan faaliyetleri arasında aşırı avlanma, kıyı ve açık deniz altyapısı ve nakliye, okyanus asitlenmesi ve atık ve besin akışı yer alır. Yabani deniz balık stoklarının üçte biri 2015 yılında aşırı hasat edildi ve aşırı avlanma nedeniyle balık stoklarının tükenmesi gıda güvenliği için büyük bir risk oluşturuyor. Kıyı ekosistemlerine giren gübreler, Ekvador veya Birleşik Krallık'tan daha büyük bir alan olan toplam 245.000 km2'den geniş 400'den fazla “ölü bölge” üretti<ref name=":20">[https://wedocs.unep.org/xmlui/bitstream/handle/20.500.11822/34948/MPN.pdf UNEP 2021 Making Peace with Nature], pg.16</ref>. 2021'de Florida'daki terk edilmiş bir gübre fabrikasında meydana gelen sızıntı, tonlarca deniz yaşamının ölümüyle sonuçlanan bir "alg patlamasına" neden oldu<ref>The Guardian [https://www.theguardian.com/us-news/2021/apr/04/florida-imminent-pollution-catastrophe-phosphate-retention-pond-bradenton-piney-point-desantis 1], [https://www.theguardian.com/us-news/2021/jul/17/florida-red-tide-fertilizer-plant-spill 2]</ref>.
		+
		+	Okyanuslardaki plastik kirliliği 1980'den beri on kat arttı ve okyanuslarda bulunan atıkların yüzde 60-80'ini oluşturuyor. Plastik tüm okyanuslarda tüm derinliklerde bulunabilir ve okyanus akıntılarında yoğunlaşır. Okyanus plastik çöpü, deniz yaşamı ve hayvanlar tarafından dolanma ve yutulma dahil olmak üzere ekolojik etkilere neden olur. Deniz otu çayırları ve yosun ormanları da dahil olmak üzere deniz ve kıyı ekosistemlerinin geri döndürülemez şekilde kaybolma riski küresel ısınmayla birlikte artıyor<ref name=":20" />.
		+
		+	Şu anda, Dünya'nın okyanusları, küresel CO2 emisyonlarının yüzde 30'unu ve atmosferdeki aşırı ısının neredeyse tamamını emiyor ve bu da deniz sıcaklıklarının ısınmasına neden oluyor. 1993'ten bu yana, okyanus ısınma oranı iki katından fazla arttı<ref>[https://www.ipcc.ch/report/srocc/ IPCC 2019 Special Report The Ocean and Cryosphere in a Changing Climate], SPM A2 </ref> bu da mercan resiflerinin ve bazı deniz canlılarının yok olmasına neden oldu. Mercan resifleri iklim değişikliğine karşı özellikle hassastır ve 1.5°C ısınmada eski örtünün yüzde 10 ila 30'una ve 2°C ısınmada eski örtünün yüzde birinden daha azına (yani mercan resiflerinin yüzde 99'u) düşeceği tahmin edilmektedir. 2°C ısınmada kaybolur)<ref>[https://ipbes.net/sites/default/files/inline/files/ipbes_global_assessment_report_summary_for_policymakers.pdf IPBES 2019 Global Assessment]</ref>. Okyanuslardaki ısı birikimi yüzyıllar boyunca devam edecek ve gelecek nesilleri etkileyecek<ref>[https://wedocs.unep.org/xmlui/bitstream/handle/20.500.11822/34948/MPN.pdf UNEP 2021 Making Peace with Nature], pg.22</ref>.
		+
		+	Küresel nüfusun yaklaşık yüzde 40'ı kıyıdan 100 km (60 mil) uzaklıkta yaşıyor. Dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 10'u deniz seviyesinden 10 metreden daha az olan kıyı bölgelerinde yaşıyor<ref>[https://www.un.org/sustainabledevelopment/wp-content/uploads/2017/05/Ocean-fact-sheet-package.pdf UN Fact Sheet People and Oceans]</ref>. İklim değişikliğinin bir sonucu olarak deniz seviyeleri yükseliyor, okyanuslar ısınıyor ve karbondioksit alımı nedeniyle deniz suyu daha asidik hale geliyor. Isınma 2°C'nin oldukça altında tutulsa bile, dünyanın tüm bölgelerindeki toplulukların - özellikle kıyı topluluklarının - yine de dünya okyanuslarındaki bu değişikliklere uyum sağlamak zorunda kalacağına dair yüksek bir olasılık var<ref>[https://www.ipcc.ch/srocc/ IPCC 2019 Special Report The Ocean and Cryosphere in a Changing Climate]</ref>.
		+
		+	Okyanus sıcaklıklarının ısınmasının bir sonucu olarak, birçok deniz türü davranışlarını ve konumlarını değiştirerek farklı türlerle temasa geçerek ekosistemlerin bozulmasına ve hastalık yayma riskinin artmasına neden oldu<ref>[https://www.ipcc.ch/srocc/ IPCC 2019 Special Report The Ocean and Cryosphere in a Changing Climate], SPM A4, A5 & A6 </ref>.
		+
		+	Geçmişteki ve gelecekteki sera gazı emisyonlarından kaynaklanan birçok değişiklik, özellikle okyanus sirkülasyonu, buz tabakaları ve küresel deniz seviyesindeki değişiklikler, yüzyıllardan bin yıllara kadar geri döndürülemez.
		+
		+	Bilim insanları, sera gazı emisyonlarında ani, hızlı ve büyük ölçekli azalmalar olmadıkça, bu durumun yakında Paris hedeflerinin<ref name=":1" /> karşılanmasını çok zorlu bir hale getireceğini söylüyorlar[10] - işte bu yüzden şu anda yaşadığımız şey bir iklim krizi ve ekolojik kriz.

@@ Line 32: / Line 32: @@
 İklim değişikliği, biyoçeşitlilik kaybı, arazi bozulumu ve hava ve su kirliliği birbiriyle son derece bağlantılıdır. Gezegenin her yerinde yaşayan insanların yaşam kalitesi ve şimdiki ve gelecek nesillerin beklentileri, bugün bu sorunları ele almak için atılan adımlara bağlıdır. Yenilenebilir enerji sistemlerine geçmek, ekosistemleri korumak ve eski haline getirmek ve doğayla ilişki kurmanın yeni ve daha iyi yollarını bulmak, önümüzdeki yıllarda son derece önemli adımlar olacak. Yakın zamanda yapılan bir anket, COVID-19 pandemisi günlük yaşamı etkilemeye devam etse bile, dünyanın tüm bölgelerindeki insanların çoğunluğunun iklim değişikliğine yönelik eylemi desteklediğini ortaya koydu<ref name=":0">[https://www.undp.org/publications/peoples-climate-vote UNDP Peoples’ Climate Vote]</ref>.
 ===Kilit noktalar:===
-*'''Fosil yakıtların yakılması gibi insan faaliyetleri, dünyanın sıcaklığının artmasına neden oluyor. Artan küresel sıcaklıklar, iklimimizi ve hava durumu modellerimizi geri dönüşü olmayan bazı şekillerde etkiliyor''' <ref>[https://www.ipcc.ch/2021/08/09/ar6-wg1-20210809-pr/ IPCC]</ref> '''– ancak bugün alınan önlemlere bağlı olarak gelecekteki en kötü sonuçlardan bazıları önlenebilir.'''
+*'''Fosil yakıtların yakılması gibi insan faaliyetleri, dünyanın sıcaklığının artmasına neden oluyor. Artan küresel sıcaklıklar, iklimimizi ve hava durumu modellerimizi geri dönüşü olmayan bazı şekillerde etkiliyor''' <ref name=":15">[https://www.ipcc.ch/2021/08/09/ar6-wg1-20210809-pr/ IPCC]</ref> '''– ancak bugün alınan önlemlere bağlı olarak gelecekteki en kötü sonuçlardan bazıları önlenebilir.'''
 *'''Kirlilik, iklim değişikliği, doğal yaşam alanlarının tahribi ve sömürünün bir sonucu olarak, bir milyon bitki ve hayvan türü artık yok olma tehlikesiyle karşı karşıya'''<ref>[https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2019/05/nature-decline-unprecedented-report/ UN Report: Nature’s Dangerous Decline ‘Unprecedented’; Species Extinction Rates ‘Accelerating’]</ref>.
 *'''İklim değişikliği ve biyolojik çeşitliliğin kaybı, gıda ve su güvenliğini ve insan sağlığını tehdit ediyor.'''
@@ Line 183: / Line 183: @@
 Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi (CBD) 1993 yılında Rio De Janeiro'da imzaya açılmıştır. Sözleşme, uluslararası hukukta ilk kez biyolojik çeşitliliğin korunmasının “insanlık için ortak bir endişe”<ref>[https://www.un.org/depts/los/biodiversity/prepcom_files/BowlingPiersonandRatte_Common_Concern.pdf The Common Concern of Humankind]</ref> olduğunu kabul etmiştir. Anlaşma ekosistemleri, türleri ve tohumlar gibi genetik kaynakları kapsıyor.
-yılında, Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesinin (CBD) tarafları, biyoçeşitliliği ve insanlara sağladığı faydaları korumak için tüm ülkeler tarafından on yıllık bir eylem çerçevesi olan 2011-2020 Biyolojik Çeşitlilik Stratejik Planı'nı kabul etti. Stratejik planın bir parçası olarak, Aichi Biyoçeşitlilik Hedefleri olarak bilinen 20 iddialı ama gerçekçi hedef kabul edildi<ref>[https://wedocs.unep.org/xmlui/bitstream/handle/20.500.11822/34948/MPN.pdf Making Peace with Nature Report], p.71</ref>.
+yılında, Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesinin (CBD) tarafları, biyoçeşitliliği ve insanlara sağladığı faydaları korumak için tüm ülkeler tarafından on yıllık bir eylem çerçevesi olan 2011-2020 Biyolojik Çeşitlilik Stratejik Planı'nı kabul etti. Stratejik planın bir parçası olarak, Aichi Biyoçeşitlilik Hedefleri olarak bilinen 20 iddialı ama gerçekçi hedef kabul edildi<ref name=":16">[https://wedocs.unep.org/xmlui/bitstream/handle/20.500.11822/34948/MPN.pdf Making Peace with Nature Report], p.71</ref>.
 Bununla birlikte, Aichi Biyoçeşitlilik Hedeflerinin hiçbiri 2020 hedef son tarihine kadar tam olarak karşılanmadı ve analizler, biyoçeşitlilik kaybının nedenlerini ele almayı amaçlayan hedeflerin çoğunda orta veya zayıf ilerleme olduğunu gösteriyor. Sonuç olarak, biyolojik çeşitlilik azalmaya devam ediyor.
@@ Line 196: / Line 196: @@
 ''Bu bölümde, iklim değişikliğinin ve ekolojik krizin dünya genelindeki bölgelerde insan sağlığı ve geçim kaynakları, ekosistemler ve biyolojik çeşitlilik üzerindeki ölçeğine ve etkisine geniş bir bakış atıyoruz. Bu etkiler, şu anda alınan önlemin düzeyine bağlı olarak az ya da çok şiddetli olacaktır.''
-==== … insan sağlığı ve geçim kaynakları? ====
+==== İnsan sağlığı ve geçim kaynakları? ====
 İklim değişikliği insan sağlığına zarar veriyor. İklimle ilgili stresi artırıyor<ref>[https://www.ipcc.ch/sr15/chapter/spm/ IPCC 2018 Global Warming of 1.5oC], B2 </ref> ve kuraklık, kasırgalar ve sel gibi aşırı hava koşulları nedeniyle daha fazla hastalık, yetersiz beslenme, yaralanma ve ölüm riskine yol açıyor<ref>[https://www.ipcc.ch/report/ar5/syr/ IPCC AR5]</ref>. Artan ısınma ile bu risk artıyor.
@@ Line 213: / Line 213: @@
 yılı sonunda sadece 2019'da değil, önceki yıllarda da meydana gelen afetler sonucunda 104 ülke ve bölgede yaklaşık yedi milyon insan yerinden edilmiş durumda yaşıyordu<ref name=":13">[https://www.internal-displacement.org/global-report/grid2021/ IDMC, Global Displacement Report] </ref>. Afetler nedeniyle yerinden edilmiş kişilerin en fazla olduğu ilk beş ülke Afganistan (1,1 milyon), Hindistan (929.000), Pakistan (806.000), Etiyopya (633.000) ve Sudan (454.000)<ref name=":13" />. 2017 yılında, yaklaşık 1,5 milyon ABD'li, doğal afetler karşısında geçici veya kalıcı olarak ülkenin diğer bölgelerine göç etti<ref name=":13" />.
-==== …gıda güvenliği? ====
+==== Gıda güvenliği? ====
 Gıda güvenliği, tüm insanların, aktif ve sağlıklı bir yaşam için gıda tercihlerini ve beslenme ihtiyaçlarını karşılayan yeterli, güvenli ve besleyici gıdaya her zaman fiziksel, sosyal ve ekonomik erişime sahip olması anlamına gelir<ref>[https://www.un.org/waterforlifedecade/food_security.shtml#:~:text=What%20is%20food%20security%3F,a%20productive%20and%20healthy%20life. United Nations' Committee on World Food Security]</ref>.
@@ Line 226: / Line 226: @@
 İklim değişikliğinin artan olumsuz etkileri nedeniyle Avrupa'nın güney ve Akdeniz bölgelerinde mahsul ve hayvancılık üretiminin azalması ve hatta terk edilmesi gerekebilir<ref>[https://www.eea.europa.eu/highlights/climate-change-threatens-future-of EEA “Climate Change Threatens Futures of Farming in Europe”]</ref>.
-Artan sıcaklıklarla birlikte, mevcut hayvan yemindeki değişikliklerin boyutuna, hastalıkların yayılmasına ve su kaynaklarının mevcudiyetine bağlı olarak çiftlik hayvanlarının etkilenmesi beklenmektedir<ref name=":14" />. İklim değişikliğinin tarımsal zararlılarda ve hastalıklarda değişikliklere yol açtığına dair kanıtlar da var<ref>[https://www.ipcc.ch/srccl/chapter/summary-for-policymakers/ IPCC Summary for Policy Makers]</ref>.
+Artan sıcaklıklarla birlikte, mevcut hayvan yemindeki değişikliklerin boyutuna, hastalıkların yayılmasına ve su kaynaklarının mevcudiyetine bağlı olarak çiftlik hayvanlarının etkilenmesi beklenmektedir<ref name=":14" />. İklim değişikliğinin tarımsal zararlılarda ve hastalıklarda değişikliklere yol açtığına dair kanıtlar da var<ref name=":17">[https://www.ipcc.ch/srccl/chapter/summary-for-policymakers/ IPCC Summary for Policy Makers]</ref>.
 İklim değişikliğinin gıda güvenliği ve erişimi üzerindeki risklerinin 1,2-3,5°C ısınma arasında yüksek, 3-4°C ısınma arasında çok yüksek ve 4°C ve üzerinde felaketle sonuçlanması bekleniyor. Artan CO2 konsantrasyonlarının, gıda ve beslenme güvenliğini daha da azaltacak olan başlıca tahıl ürünlerinin protein ve besin içeriğini azaltması bekleniyor.<ref>[https://wedocs.unep.org/xmlui/bitstream/handle/20.500.11822/34949/MPN_ESEN.pdf UNEP 2021, Making Peace with Nature], SPM Background Section 3.7 </ref>
-==== … su güvenliği? ====
+==== Su güvenliği? ====

← Older revision		Revision as of 12:35, 16 December 2021
Line 194:		Line 194:

	=== İklim değişikliğinin ve ekolojik krizin etkisi nedir? ===		=== İklim değişikliğinin ve ekolojik krizin etkisi nedir? ===
		+	''Bu bölümde, iklim değişikliğinin ve ekolojik krizin dünya genelindeki bölgelerde insan sağlığı ve geçim kaynakları, ekosistemler ve biyolojik çeşitlilik üzerindeki ölçeğine ve etkisine geniş bir bakış atıyoruz. Bu etkiler, şu anda alınan önlemin düzeyine bağlı olarak az ya da çok şiddetli olacaktır.''
		+
		+	==== … insan sağlığı ve geçim kaynakları? ====
		+	İklim değişikliği insan sağlığına zarar veriyor. İklimle ilgili stresi artırıyor<ref>[https://www.ipcc.ch/sr15/chapter/spm/ IPCC 2018 Global Warming of 1.5oC], B2 </ref> ve kuraklık, kasırgalar ve sel gibi aşırı hava koşulları nedeniyle daha fazla hastalık, yetersiz beslenme, yaralanma ve ölüm riskine yol açıyor<ref>[https://www.ipcc.ch/report/ar5/syr/ IPCC AR5]</ref>. Artan ısınma ile bu risk artıyor.
		+
		+	Değişen hava düzenleri bulaşıcı hastalık olasılığını artırabilir. Hayvanlardan veya böceklerden insanlara geçebilen sıtma ve dang humması gibi bazı hastalıklardan kaynaklanan risklerin, 1,5°C'den 2°C'ye kadar olan ısınmayla birlikte artması ve bu hastalıkların bulunduğu yerlerdeki olası değişimler de dahil olmak üzere, daha yüksek sıcaklık değişiklikleriyle daha da artması bekleniyor<ref>[https://www.ipcc.ch/sr15/chapter/spm/ IPCC Report B.5.2]</ref>. Örneğin, çalışmalar iklim değişikliğinin Kanada'da artan Lyme hastalığı oranlarıyla ilişkili olduğunu göstermiştir<ref>[http://ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WGIIAR5-Chap26_FINAL.pdf Chapter 26 Pg.1465]</ref>.
		+
		+	Pandemiler “tek sağlık” yaklaşımı kullanılarak en aza indirilebilir. Covid-19 gibi hayvanlardan insanlara sıçrayan hastalıklar, insan-yaban hayatı ve hayvan-yaban hayatı etkileşimleri sınırlandırılarak önlenebilir. “Tek sağlık” yaklaşımında, halk sağlığı, hayvan sağlığı, bitki sağlığı ve çevre gibi çok çeşitli deneyim ve uzmanlığa sahip profesyoneller, daha iyi halk sağlığı sonuçları elde etmek için güçlerini birleştirir<ref>[https://www.who.int/news-room/q-a-detail/one-health World Health Organisation]</ref>. İnsan sağlığı felaketlerini önlemek için “tek sağlık” yaklaşımı kullanılabilir; Covid-19 gibi.
		+
		+	Ormansızlaşma gibi ekosistem bozulmasını durdurmak ve tersine çevirmek, tıbbi araştırmalar için değerli olan bitkileri koruyacak ve ayrıca zoonotik hastalık salgınları riskini azaltacaktır.
		+
		+	İklim değişikliğinin tüm bölgelerde ekonomik büyüme üzerinde etkisi vardır. Tropik ve Güney Yarımküre subtropiklerindeki ülkelerin, küresel ısınmanın 1,5'ten 2°C'ye<ref>[https://www.ipcc.ch/sr15/chapter/spm/ IPCC B5.5]</ref> çıkması ve daha yüksek seviyelerde ısınma ile daha da artması durumunda, iklim değişikliği nedeniyle ekonomik büyüme üzerinde en büyük etkiyi yaşaması bekleniyor.
		+
		+	Dünya genelinde pek çok insan, 2015 yılına kadar en az bir mevsim boyunca 1,5°C'nin üzerinde ısınma yaşayan bölgelerde yaşıyor<ref>[https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/06/SR15_Full_Report_High_Res.pdf IPCC 1.2.1, 1.2.2]</ref>. İklim değişikliğinin etkisi orantısız bir şekilde en yoksul ve en savunmasız olanlara düşüyor. Küresel ısınmayı 2°C ile karşılaştırıldığında 1,5°C ile sınırlamak, iklimle ilgili risklere maruz kalan insan sayısını 2050 yılına kadar birkaç yüz milyona kadar azaltabilir<ref>[https://www.ipcc.ch/sr15/chapter/spm/ IPCC B5.1]</ref>.
		+
		+	İklim değişikliğinin neden olduğu göçün kanıtlarını giderek daha fazla görüyoruz<ref name=":3" />. BM Mülteci Ajansı'na göre mülteciler, ülke içinde yerinden edilmiş kişiler ve vatansızlar iklim krizinin ön saflarında yer alıyor<ref name=":12">[https://www.unhcr.org/climate-change-and-disasters.html UNHCR, Climate Change and Disaster Displacement]</ref>. Birçoğu, giderek daha düşmanca bir ortama uyum sağlamak için genellikle kaynaklardan yoksun oldukları iklim "sıcak noktalarında" yaşıyor. Alışılmadık derecede şiddetli yağışlar, uzun süreli kuraklıklar, çölleşme, çevresel bozulma veya deniz seviyesinin yükselmesi ve siklonlar gibi aşırı hava olaylarının artan yoğunluğu ve sıklığından kaynaklanan tehlikeler, halihazırda ortalama 20 milyondan fazla insanın evlerini terk etmesine ve her yıl kendi ülkelerinde başka bölgelere taşınmasına veya ülkelerini tamamen terk etmesine neden oluyor<ref name=":12" /><ref>[https://www.un.org/en/chronicle/article/will-there-be-climate-migrants-en-masse UN Chronicle “Will There Be Climate Migrants en Masse?”]</ref>.
		+
		+	2020 yılı sonunda sadece 2019'da değil, önceki yıllarda da meydana gelen afetler sonucunda 104 ülke ve bölgede yaklaşık yedi milyon insan yerinden edilmiş durumda yaşıyordu<ref name=":13">[https://www.internal-displacement.org/global-report/grid2021/ IDMC, Global Displacement Report] </ref>. Afetler nedeniyle yerinden edilmiş kişilerin en fazla olduğu ilk beş ülke Afganistan (1,1 milyon), Hindistan (929.000), Pakistan (806.000), Etiyopya (633.000) ve Sudan (454.000)<ref name=":13" />. 2017 yılında, yaklaşık 1,5 milyon ABD'li, doğal afetler karşısında geçici veya kalıcı olarak ülkenin diğer bölgelerine göç etti<ref name=":13" />.
		+
		+	==== …gıda güvenliği? ====
		+	Gıda güvenliği, tüm insanların, aktif ve sağlıklı bir yaşam için gıda tercihlerini ve beslenme ihtiyaçlarını karşılayan yeterli, güvenli ve besleyici gıdaya her zaman fiziksel, sosyal ve ekonomik erişime sahip olması anlamına gelir<ref>[https://www.un.org/waterforlifedecade/food_security.shtml#:~:text=What%20is%20food%20security%3F,a%20productive%20and%20healthy%20life. United Nations' Committee on World Food Security]</ref>.
		+
		+	Ekolojik krizin bir sonucu olarak tozlayıcıların ve verimli toprakların kaybı nedeniyle gıda güvenliği tehdit altındadır ve Dünya'nın artan besleyici gıda ihtiyaçlarını karşılama kapasitesi, devam eden çevresel düşüşler karşısında zayıflamaya devam edecektir.
		+
		+	İklim değişikliği, ısınma, değişen yağmur düzenleri ve daha sık görülen aşırı hava koşulları nedeniyle gıda güvenliğini zaten etkiledi. Hava koşullarındaki değişiklikler, son yıllarda mahsul veriminin bazı bölgelerde düştüğü ve diğerlerinde arttığı anlamına geliyor. İklim değişikliği, özellikle Afrika'daki kurak alanlarda ve Asya ile Güney Amerika'nın yüksek dağlık bölgelerinde gıda güvenliğini etkiliyor<ref>[https://www.ipcc.ch/srccl/ IPCC 2019 Special Report on Land SPM Section A]</ref>.
		+
		+	İklim değişikliğinin etkileri diğer riskler ve sosyal ve politik faktörlerle etkileşime girecek. Bunun bir örneği Batı Afrika'nın bazı bölgelerinde bulunabilir. Sahel'de çölleşme, sığır çobanlarının otlaklar aramak için hayvanlarıyla birlikte güneye göç etmeleri anlamına geliyor. Bu, ekinleri göçebe çobanların izinsiz giren sığırları tarafından yok edilen ve tüketilen güneydeki bu çobanlar ve çiftçiler arasında artan şiddetli çatışmalara yol açtı. Sonuç olarak, çiftlikler ve tarım arazileri, şiddet korkusuyla terk edilmekte, gıda kıtlığı ve gıda güvenliğine yönelik tehditler yaratmaktadır.
		+
		+	Gıda mevcudiyetindeki azalmaların 2°C'de 1,5°C'ye kıyasla daha önemli olması ve özellikle Sahel, Güney Afrika, Akdeniz, Orta Avrupa ve Amazon'da<ref name=":14">[https://www.ipcc.ch/sr15/chapter/spm/ IPCC Section B5.3] </ref> özellikle Sahra altı Afrika, Güneydoğu Asya ve Orta ve Güney Amerika'da daha düşük mısır, pirinç, buğday ve diğer tahıl ürünleri verimi ile daha büyük sıcaklık değişiklikleriyle daha da büyük olması bekleniyor.
		+
		+	İklim değişikliğinin artan olumsuz etkileri nedeniyle Avrupa'nın güney ve Akdeniz bölgelerinde mahsul ve hayvancılık üretiminin azalması ve hatta terk edilmesi gerekebilir<ref>[https://www.eea.europa.eu/highlights/climate-change-threatens-future-of EEA “Climate Change Threatens Futures of Farming in Europe”]</ref>.
		+
		+	Artan sıcaklıklarla birlikte, mevcut hayvan yemindeki değişikliklerin boyutuna, hastalıkların yayılmasına ve su kaynaklarının mevcudiyetine bağlı olarak çiftlik hayvanlarının etkilenmesi beklenmektedir<ref name=":14" />. İklim değişikliğinin tarımsal zararlılarda ve hastalıklarda değişikliklere yol açtığına dair kanıtlar da var<ref>[https://www.ipcc.ch/srccl/chapter/summary-for-policymakers/ IPCC Summary for Policy Makers]</ref>.
		+
		+	İklim değişikliğinin gıda güvenliği ve erişimi üzerindeki risklerinin 1,2-3,5°C ısınma arasında yüksek, 3-4°C ısınma arasında çok yüksek ve 4°C ve üzerinde felaketle sonuçlanması bekleniyor. Artan CO2 konsantrasyonlarının, gıda ve beslenme güvenliğini daha da azaltacak olan başlıca tahıl ürünlerinin protein ve besin içeriğini azaltması bekleniyor.<ref>[https://wedocs.unep.org/xmlui/bitstream/handle/20.500.11822/34949/MPN_ESEN.pdf UNEP 2021, Making Peace with Nature], SPM Background Section 3.7 </ref>
		+
		+	==== … su güvenliği? ====

← Older revision		Revision as of 06:47, 16 December 2021
Line 192:		Line 192:

	Hükümetlerin iklim değişikliği ve biyoçeşitlilik kaybı gibi iki konu arasındaki etkileşimi tanımaya başlaması ve karşılıklı olarak uyumlu amaçlar, hedefler ve eylemler geliştirmesi hayati önem taşımaktadır.		Hükümetlerin iklim değişikliği ve biyoçeşitlilik kaybı gibi iki konu arasındaki etkileşimi tanımaya başlaması ve karşılıklı olarak uyumlu amaçlar, hedefler ve eylemler geliştirmesi hayati önem taşımaktadır.
		+
		+	=== İklim değişikliğinin ve ekolojik krizin etkisi nedir? ===